2001 Şubat ayında Amerika ve İngiltere devlet başkanlarının da
katılımı ile insan genom projesinin geldiği aşama dünya kamuoyuna
duyuruldu. Duyuru ile birlikte Science dergisinde o ana kadar
yapılan çalışmaları özetleyen ve değerlendiren önemli bir makale
yayınlandı. Genomla ilgili duyurunun ülkemizde medya tarafından
nasıl çarpıtıldığını görmek isterseniz bu yazıyı okuyabilirsiniz.
Uzun süredir, bilim adamları insan genomunda 50.000 ile 140.000
arasında gen olduğu tahmininde bulunuyorlardı. Genom projesi ile
ilgili Science dergisinde yayınlanan makaleyi hazırlayan grup
kendi tahmin metodlarını degişik kriterleri, eldeki en son
verilere uyguladıklarında gen sayısının 26.000 ile 38.000 arasında
olabilecegini buldular.
O
güne kadar yapılan tahminlerin oldukça altında çıkan bu sonuçlara
biraz temkinli yanaşmakta fayda vardı. Bu nedenle makaleyi
hazırlayan grup, analizlerin henüz tamam olmadığını önümüzdeki
yıllarda değerlendirmeler yapıldıkça bu sonuçların netleşeceğini
söylemektedirler.
Açıklamanın yapıldığı o günlerde ülkemizin çok satan medyasında
“Maymundan 300 gen fazlamız var” şeklinde bir haber vardı. Bu
haberin kaynağını araştırdığımızda Dr. Venter’ın CNN’de yapılan
bir röportajda sarfettiği sözlerden yola çıkıldığı düşünülebilir.
İlgili röportajın bir noktasında Venter, bilinen insan genlerini
yine bilinen fare genleri ile karşılaştırdıklarını ve 300 insan
geni haricindekilerin değişik oranlarda fare genlerine benzediğini
söylemektedir.1
Gazetelerin haberleri aktarırken fare yerine maymun koymaları
acaba evrim konusundaki bir şartlanmadan mı kaynaklanmaktadır,
anlamak oldukça zor. Daha önemli nokta ise, Science dergisinde
çıkan ilgili yazıdan da anlaşılacağı gibi insan genleri de, fare
genleri de henüz bütünü ile net olarak bilinmiyor. Bu durumda,
acaba insan genlerinin sayısı makaleyi hazırlayan grubun tahmin
metodu ile 26.000 ile 38.000 arasında kestirilmiş ve yıllardır
bilim adamları da 100.000 civarında genimiz olduğu tahmininde
bulunmuş iken “fareden veya maymundan 300 gen fazlamız var”
diyebilmek mümkün mü?. Sanırım rakamların dilinden birazcık
anlayan herkes bu söze güler.
Halkın ve özellikle gençlerin böyle yanlış gazete haberleri ile
düpedüz aldatılması karşısında “halkımızı ve gençlerimizi evrim
konusundaki bilimsel gelişmelerin dışında tutmaya kimsenin hakkı
yoktur” diye fırtına koparan profosörlerimizin ne yaptıklarını çok
merak ediyordum. Science dergisinin 17 Mayıs tarihli sayısında bu
sorumun cevabı var gibi, dünyaya “Türkiye basit bir 3. dünya
ülkesi, evrime inananlar ölümle tehdit edilmektedirler” mesajı
veriliyordu. Ülkemizin adını bu şekilde dünyaya duyurmak mı bir
marifettirr, yoksa genom konusunda çalışmalar yapıp onları
yayınlamak mı?
1-http://europe.cnn.com/TRANSCRIPTS/0102/12/ee.06.html
Science dergisinde yayınlanan ilgili makaleye ulaşmak isteyenler
asağıdaki linki kullanabilirler.
http://www.sciencemag.org/cgi/content/full/291/5507/1304
